Feeds:
Athugasemdir

Archive for the ‘Matur og menning’ Category

Þjóðverjar munu líklega aldrei gefa upp þann sið að loka öllum búðum á sunnudögum. Ólíkt okkur heiðingjunum vilja þeir varðveita eitthvað sem gæti flokkast undir rólegheit og telja að takmörkun neyslu einn dag í viku hafi eitthvað með það að gera. Þetta er hið besta mál að mínu mati og maður neyðist oftar en ekki til þess að setjast á kaffihús, vera á meðal fólks og taka sér óeðlilega langan tíma í gæða sér á úrvalsbröns. En maður lifir ekki á brönsinum og rólegheitunm einum saman þegar maður hefur gleymt því að gera ráð fyrir þessari forneskjulegu lokun. Einn daginn í apríl lenti ég í því að þetta var það eina sem var til á heimilinu þegar átti að útbúa kvöldmat:

brenninetlupasta1

Ekki dugaði þetta til að seðja fjölskylduna og þó að ég sé alveg hliðhollur hinni ítölsku cucina povera matarhefð þá var þetta nú ansi langt gengið. Nú voru góð ráð dýr og börnin farin að ergjast af svengd. Ég leitaði eins og óður maður af einhverju sem myndi einhvern veginn geta reddað málunum, sameina hin takmörkuðu hráefni í einn snilldarrétt. Ekkert gekk. En þegar ég stökk út til að henda rusli, rak ég augun í bjargvætt minn, grösuga breiðu af nýsprottinni brenninetlu.

brenninetlupasta2 brenninetlupasta3

Ég tíndi nóg í góða skál af pastarétt og ró færðist aftur yfir þennan friðsæla sunnudag. Þeir sem ekki eru svo heppnir að komast í ferska brenninetlu geta látið sér nægja spínat í staðinn.

Pasta með hvtílauk, tómat og brenninetlu

Linguine

1 tómatur

3 hvítalauksrif

Körfufylli af brenninetlu (líklega um 500 gr)

Pastað soðið samkvæmt leiðbeiningum. Ein ausa af pastavatni tekin frá. Olía hituð á pönnu, hvítlaukurinn saxaður fínt og settur út á. Steikt í 1 mínútu. Tómaturinn saxaður og bætt út á. Steikt á lágum hita í nokkrar mínútur, smá skvettu af vatni bætt við ef pannan verður of þurr. Blöðin tekin af brenninetlunni og stilkunum hent. Hún skoluð og sett út á pönnuna. Vatnið sem er á henni ættiað duga til að sjóða hana niður. Hrært aðeins og lok sett á pönnuna. Soðið í 2-3 mínútur. Kryddað með salt og pipar og hálf sítróna kreist yfir ef hún er til. Soðið rólega áfram þar til brenninetlan er orðin dökk og byrjuð að klessast aðeins. Sett í skál með pastanu og hálfri ausu af pastavatninu og hrært vel. Restin af pastavatninu sett út á ef þetta er  þurrt. Steinselja klippt yfir í lokin. Borið fram með stóískri ró.

brenninetlupasta4  brenninetlupasta5

Read Full Post »

Rückkehr

Þar kom að því að ég leiddi hugann aftur að þessu ágæta bloggi mínu. Það sem af er ári hefur verið mjög mikið að gera fyrir utan hinn virtúal þráhyggjuheim minn. Það var nánast eins og öll dagskrá ársins hrúgaðist inn á 10 vikna tímabil. Ritgerðaskrif, heimildavinna og skilafrestir vógu þar þungt en á sama tíma för ég á tvær stærstu matarsölumessur í evrópu þar sem ég sannfærði fólk um að íslenskt sjávarsalt væri það allra besta í heimi. Ég hef tekið að mér að freista íbúa Þýskalands með saltinu frá Norður & Co, sem er einfaldlega besta salt í heimi, bæði hvað varðar bragðgæði, náttúruvæna framleiðsluaðferð og verð. (Ef þið hafið ekki prófað það nú þegar þá mæli ég sterklega með því tekið verði á þeim skandal.)  Þá sýndi ég nýtt verk á leiklistarhátið hér í borg og ofan í allt saman fékk ég svo mjög góðan styrk til að vinna að nýrri sýningu. En nú fer að rofa aðeins til og kannski að maður geti jafnvel hent inn nokkrum færslum frá liðnum vikum við tækifæri.

Matartengt er það helst að frétta að vegan tilraunin sem átti að vara í mánuð stendur enn yfir. Ekki ein einasta dýraafurð hefur farið inn fyrir minar varir á þessu ári…nei, nú lýg ég. Ég fékk mér eina þunna sneið að heimagerðri pulsu sem ítalarnir á næsta bás á einni matarmessunni buðu mér. Þeir töluðu reyndar enga ensku en voru mjög sannfærandi á sinni suður-ítölsku, sögðu að ég væri testa di cazzo ef ég prófaði ekki salami di nonna. Ég hló vændræðalega og smakkaði pulsuna og þeir glottu bara, klöppuðu mér á bakið og sögðu hlæjandi einu ensku setninguna sen þeir kunnu, forget about it. En puslan var ótúleg.

Vegantilraunin gekk, og gengur, fyrst og fremst út á það að koma sér út út viðjum vanans í eldhúsinu og þvinga sig til að hugsa aðeins út fyrir rammann. Það hefur heldur betur tekist. Við lentum til dæmis í því einn daginn að við vorum stödd niðrí bæ og urðum allt í einu mjög svöng. Við stukkum þá inn á kaffihús sem við höfðum nokkrum sinnum farið á áður og vissum að væri mjög gott. Þegar við renndum yfir matseðilinn var ekki einn einasti réttur á boðstólum sem ekki innihélt kjöt. Við nenntum ekki að leita að nýjum stað og spurðum því þjóninn hvort að það væri eitthvað sem hægt væri að gera. Hann sagði að það væri kannski möguleiki að sleppa kjúklingabringunni á einni samlokunni og þá væri hún bara með linsubaunum, tómötum og avókadó. Jæja, það hljómaði um það bil eins óspennandi og hægt var en við vorum einfaldlega of svöng til að fara annað. Samlokan leit sæmilega út svo sem, kannski full aumingjaleg. Bragðið var hins vegar ótrúlegt, einfaldlega ein besta samloka sem ég hef fengið, og síðan þá höfum við gert nokkra rétti með þessari samsetningu.

Sem dæmi um fleiri góða rétti má nefna sætkartöflugnocchi, gult karrý með kartöflum og tofu, kjúklingabaunir með tómötum og sterku harissa, seljurótarsúpu, ofnbakað eggaldin, pasta með ofnbökuðu súkíni og myntu, fullkomin vetrarminestrone, vietnamskt núðlusalat og fleira og fleira. Í gær tók ég síðan til í ísskápnum og henti í þennan frábæra rétt sem krakkarnir hámuðu gjörsamlega í sig. Ég held að þessi tilraun fái að vara aðeins lengur, í það minnst þar til við förum til Íslands í næsta mánuði, þá kannski að maður fái sér soðning.

kartöfluoglinsusalat1

Volgt kartöflu og linsusalat með fersku kryddjurtapestó

500 gr kartöflur

1 dós soðnar linsur

1 laukur

2 sellerístilkar

2 hvítrauksrif

1 búnt hvort um sig af basil, steinselju og rúkóla

1 sítróna

1 lúka ósaltaðar pistasíuhnetur (eða aðrar hnetur eins og heslihnetur, furuhnetur eða möndlur)

Olía

Salt og pipar

Kartöflurnar skrældar og soðnar í létt söltuðu vatni þangað til þær eru tilbúnar. Vatninu helt af og þær látnar standa aðeins. Laukurinn steiktur á pönnu þar til glær, sellerí bætt út og steik áfram í nokkrar mínútur. Hvítlaukurinn fínsaxaður og bætt út á pönnuna og steikt áfram í 1-2 mínútur. Linsurnar skolaðar og bætt út á pönnuna ásamt kartöfunum. Kryddjurtirnar maukaðar í matvinnsluvél ásamt sítrónusafa, fullt af ólívuolíu, salti og pipar. Innihaldi pönnunnar helt í stóra skál og kryddjurtamaukinu hrært saman við. Hnetunum blandað saman við og saltað og piprað eftir smekk. Gott að kreista sítrónusneið yfir allt saman. Verði manni svo bara að góðu.

kartöfluoglinsusalat2

Read Full Post »

Þá er komið nýtt ár. Ég vona að það verði ykkur lesendum hliðhollt, að þið dafnið í takt við jákvæðnina í ársstjörnuspánum og forðist neikvæðnina og að við saman reynum aðallega bara að verða betra fólk.

Síðustu vikur hef ég ekki verið iðinn við að setja inn nýjar færslur og eru reyndar töluverðar líkur á því að ég muni ekki breyta mikið af þeirri stefnu á næstu vikum. Ég er sem stendur á kafi í rannsóknarvinnu fyrir lokaverkefnið í skólanum (loksins þarf maður að gera eitthvað annað en að drekka latte) og hef því lítinn tíma til að skrifa um eitthvað annað en sviðsetningu sjálfsins, hverfulleika raunveruleikans og lýgi leiklistarinnar. Þrátt fyrir það verður líklega heill hellingur matartengds efnis sem hægt verður að skrifa um og mun ég henda inn færslum eftir bestu getu.

Ég hef til að mynda ákveðið að þessi fyrsti mánuður ársins verði vegan, þ.e. ég og konan mín munum ekki neyta neinna dýrafurða. Ástæðan er ekki endilega pólitísk eða eitthvað átak til að losa sig við jólabumbuna þó að ég hafi mikinn skilning á pólitískri afstöðu grænmetisæta og þeirra sem eru vegan, við ættum auðvitað að bora miklu minna kjöt og vanda töluvert betur þegar kemur að framleiðslu og vinnslu dýraafurða. Ástæðan er einfaldlega sú að okkur fannst sama bragðið orðið af öllu og langaði því að prófa nýjar leiðir í matreiðslu og athuga hvort að við lærðum eitthvað nýtt.

Þetta hljómaði allt saman mjög vel rétt fyrir áramót en málið varð strax töluvert flóknara þegar ég stóð frammi fyrir því að búa mér til vegan morgunmat á nýjársdag. Ekki gat ég fengið með mjólk út á grautinn, kornflexið eða seríósið, ekkert jógúrt með hunangi, engar lummur eða amerískar pönsur, hvað þá beikon og egg. Sökum þvermóðsku á ég þar að auki erfitt með að nota vörur eins og soya mjólk eða soyaost í veikri von um að það komi bara alveg í staðinn fyrir venjulega mjólk og ost. Í örvæntingu minni rak ég augun í múslí með appelsínusafa í stað mjólkurinnar. Þetta þótti mér í besta falli vafasamt en þar sem ég var svangur og þreyttur (og jafnvel eilítið þunnur) ákvað ég að prófa. Blandaði saman höfrum, hnetum og nokkrum þurrkuðum ávöxtum í skál, kreisti eina appelsínu yfir. Útkoman kom mér mikið á óvart því þetta var hreinlega ótrúlega gott. Miklu ferskara og léttara og einfaldlega bragðbetra en músli með mjólk. Ég er hér með háður þessari blöndu og skora á ykkur, kæru lesendur, að prófa.

musli2

Músli með  nýkreistum appelsínusafa 

Blandið saman í skál höfrum og hnetum og þurrkuðum ávöxtum að eigin vali. Einnig gott að setja sólkjarnafræ út í blönduna eða ferska niðurskorna ávexti, t.d. epli eða peru. Safi kreistur úr einni appelsínu og helt út yfir músliblönduna. Látið standa í 20-30 mínútur. Borðað. Með skeið.

musli1

Read Full Post »

Smjörklípur

shortbread1

Nýlega var sagt frá því í fréttum að rjóma og smjörskortur vofi yfir íslenskri þjóð. Tímasetningin gæti ekki verið verri, rétt fyrir jólavertíðina þegar LKL sjúk þjóðin ætlaði kannski aðeins að leyfa sér og fá sér nokkrar piparkökur og vanilluhringi og almennilegan jafning með hangikjötinu. Hleypa smá kolvetni aftur til heilans svo að hann geti hökt aftur í gang eftir að hafa legið í dái frá því í byrjun árs. Brugðist hefur verið við neyðinni og smjör verður flutt inn frá Bretlandi, með skömm að sjálfsögðu, enda samræmist það væntanlega ekki þjóðarstolti okkar að leita til þeirra andskota sem kölluðu okkur hryðjuverkamenn og bönnuðu okkur að stunda fullkomlega eðlilegt nígeríusvindl með gúmmitékkum og sápukúlupeningum.

En það er von að maður spyrji sig, hvað varð um allt góða alíslenska smjörið okkar? Getur hugsanlega verið að það hafi verið nýtt í einhverjum annarlegum tilgangi? Ætla mætti að gríðarstór og stirðbusalegur jólasveinn hafi laumupúkast á milli kúabúa  með ægilega skilvindu, háglansbláa og spánýja, og strokk stórgerðan, grænröndóttann, og haft á brott með sér töluverðan hluta mjólkurkvótans í formi tröllslegs smjörfjalls sem enginn kemst yfir nema fulginn fljúgandi. Önnur skýring getur ekki átt við rök að styðjast. Það verður að teljast harla ólíklegt að allt LKL liðið hafi keypt upp hundruð kílóa af mjólkurfitu til að forðast helsta óvin nútímamannsins og aðalnæringarefni heilans, hveitið. Og þó, eitthvað las ég um daginn að við Íslendingar værum komnir fast á hæla Bandaríkjamanna í  kapphlaupinu, ef kapphlaup skyldi kalla, um feitustu þjóð í heimi. En höldum okkur við jólasveininn, það er einhvern veginn rómantískara og þjóðlegra.

Um þessar mundir á sér stað einn stórkostlegasti blekkingarleikur sem íslensk þjóð hefur upplifað.  Smjörklípuaðferð Davíðs Oddsonar hefur verið fullkomnuð af formönnum stjórnarflokkanna sem hafa troðið sér í gamlan jólasveinabúning og þeyta klípum í allar áttir. Afleiðingar láta ekki á sér standa og þránað og vélstrokkað tilberasmjörið drýpur af veggjum helstu menningar – og heilbrigðistofnanna landsins. Í kjölfarið stendur stétt á móti stétt, menningu er att á móti heilbrigði, landsbyggðapakki á móti kaffisullurum og þeir hnakkrífast og metast um eigið ágæti og hvor stéttin eigi meira rétt á smáaurum til að þrífa drulluna af veggjunum. Smjörklípunni hefur rækilega verið klínt í köttinn, í þjóðina, í okkur, og hann hringsnýst nú um sjálfan sig í stað þess að horfast í augu við kvalara sinn.

Kjarni málsins er einfaldur: Við erum ógeðslega rík þjóð. Ein sú ríkasta reyndar. Við sitjum á auðlindum sem um þessar mundir mala svo mikið gull að sumir menn og konur fara með himinskautum. En við erum líka ógeðslega skuldug þjóð. Ein sú skuldugasta reyndar. Upp er komin bókhaldsvilla sem þarf nauðsynlega að lagfæra. En hvert á að sækja peningana? Er lausnin virkilega fólkin í því að skera nöglina af og hálfa höndina með og slátra almannaþjónustu, heilbrigðisstofnunum, skólum og menningarstofnunum? Er virkilega mikið fé þangað að sækja? Er ekki búið að skera niður í þessum grunnstoðum samfélagsins síðan löngu fyrir síðustu aldamót, frá því í miðju góðæri?  Á móti kemur að útgerðir og bankar sýna fram á milljarða hagnað, ferðamannaiðnaðurinn er á nálgast fiskinn að verðmætum, álrisar fá orkuverð á euroshopperverði og listir og menning skila gríðarlegum tekjum fyir mjög lítinn tilkostnað. En stjórnvöld eru ekki á því að þarna sé nokkuð að sækja, í formi skatta, gjalda eða nýsköpunar. Þvert á móti er  lagt allt kapp á að tryggja meira gull til handa þeim sem það mala fyrir eigin vasa, sem nota bene eru oftar en ekki sömu vasar og fylltust í blessuðu góðærinu. Það er heldur ekki að sjá hjá stjórnvöldum að að sparnaðurinn geti falist hjá þeim sjálfum. Síðast í dag var talað fyrir auknum fjárheimildum til æðstu stjórnsýslu ríkisins. Þar er lagt til að Leppalúði sjálfur fái 14 milljóna bónusgreiðlsu fyrir sína vinnu við málstaðinn. Þar skín í skítlegt eðli og sækja á mann minnisstæð orðin You ain’t seen nothing yet!

Þegar hart er í ári er sparibaukurinn brotinn. Slík hegðun myndi flokkast undir skynsemi. Það er ekkert annað en hroki  og vanvirðing við þjáða og skíthrædda þjóð að  sækja ekki pening þar sem hann er að finna. Á Íslandi í dag fer ekki mikið fyrir auðmýkt stjórnvalda í garð kjósenda heldur er alið á hræðslunni með bölsýni, þjóðrembu og hótunum sem nú hafa orðið að veruleika. Það er tími til kominn að við hættum í eitt skipti fyrir öll að láta hrekkjótta jólasveina með fimmaurabrandara og milljónaglott maka okkur smjöri. Hvikum ekki frá kjarna málsins, látum blekkinguna ekki gleypa okkur og mótmælum þessum skrílslátum og yfirgangi af krafti.

Ég legg til að við nýtum okkur enska smjörið til gangs í þessar ensku kökur sem eru sérlega LKL friendly í þeim skilningi að þær koma heilanum aftur í gang.

Shortbread (frá BBC)

4 oz butter

2 oz caster sugar

6 oz flour

Heat the oven to 375F/Gas 5. Beat the butter and the sugar together until smooth. Stir in the flour to get a smooth paste. Turn on to a work surface and gently roll out until the paste is ½in thick. Cut into rounds or fingers and place onto a baking tray. Sprinkle with caster sugar and chill in the fridge for 20 minutes. Bake in the oven for 15-20 minutes, or until pale golden-brown. Set aside to cool on a wire rack.

shortbread2

Read Full Post »

markthalleBW3

Berlin er án efa höfuðborg konseptsins. Hér er gríðarlegur fjöldi af konseptvæddum sjoppum, búðum og mörkuðum og það virðist vera endalaust pláss fyrir nýjar hugmyndir. Einn nýjasti og ferkasti markaður bæjarins er í Markthalle Neun í Kreuzberg og fellur hann eins flís við rass í þessari konseptþoku sem umlykur allt. Þarna ber mest á tilraunamennsku ungra framleiðenda sem leggja áherslu á lókal matvæli og samspil hefðar og nýjungagirni. Framleiðendur eru ekki hræddir við að gera tilraunir og prófa nýja hluti, þarna er hægt að finna áhugaverða osta, nýja þýska bjóra og reyktar kjötvörur sem eru undir áhrifum frá bandarískri BBQ menningu. Og auðvitað ferkst grænmeti og ávexti frá nærsveitunum. Aðalsmerki markaðarins er hins vegar hversu ljúflega hipsteravæðingin rennur  saman við fjölmenningarsamfélagið á þessum markaði og stemmningin eftir því. Þessi markaður er einfaldlega mjög töff.

markthalleBW1 markthalleBW4

Á föstudögum og laugardögum eru venjulegur matarmarkaður í Markthalle Neun en á fimmtudögum gefur konseptið í botn og þá er haldinn Street Food Thursday milli 17 og 22. Gamli innimarkaðurinn breytist þá í paradís skyndibitaáhugamannsins þar sem hægt er að gæða sér á ódýrum og djúsi hágæðaskyndibita beint frá hjarta fjölmenningarinnar. Hægt er að fá sér allt frá almennilegum Thüringer Bratwurst yfir í hráfæðis salatvefjur og gufusoðnar og fylltar víetnamskar deigbollur. Vinsælasti standurinn kvöldið sem við fjölskyldan gerðum okkur ferð niðreftir var klárlega hægelduð og vel grilluð BBQ svínarif en við nenntum ekki að láta krakkana bíða eftir því og skelltum okkur í staðinn á jamaíkanskan jerk kjúkling. Sáum við ekki eftir þeirri ákvörðun, þvert á móti. Eftir jamaíka var það svo vietnamskir hamborgarar og guacamole frá Mexikó með rótsterkri salsa.

markthalleBW5 markthalleBW7

Stemmningin varð betri og hressari eftir því sem leið á kvöldið. Salurinn fylltist fljótlega og það var augljóst að fólk var að gíra sig upp í fimmtudagsdjammið með frábærum skyndibita. Við héldum hins vegar bara heim á leið með krakkana, södd og sæl og ákveðin að koma aftur við fyrsta tækifæri.

markthalleBW2 markthalleBW6

Read Full Post »

Bananabrauð

Það þarf ekki að leggjast í mikla rannsóknarvinnu til að komast að því að það eru nokkrir réttir sem nánast allir matarbloggarar birta með stolti að minnsta kosti einu sinni. Bananabrauð er einn þessara rétta. Það heyrir til undantekninga ef bananabrauð er ekki að finna á bloggsíðum mataráhugafólks og virðist það nánast vera skylda hvers bloggara að birta uppskrift af þessu ágæta brauði. Með því að setja inn uppskrift af bananabrauði gæti maður því verið að máta sig við hefðina, setja fram sitt teik á klassískum bloggararétt og stylla sér upp við hliðina á öðrum matarbloggurum og segja, sko mig, hér er ég kominn með bananabrauðið mitt. Og hingað er ég einmitt kominn með mitt brauð, ylvolgt og gott. Ég held samt að aðal ástæðan fyrir vinsældum réttarins sé einfaldlega sú að bananabrauð er einfalt og djöfull gott.

En ef einhvern tíman er rétti tíminn til að baka bananabrauð þá er það líklega um nákvæmlega þessa helgi. Svo virðist vera að við Íslendingar ætlum seint að gefast upp á heimsmetaþráhyggju okkar. Við eigum evrópumet í bananaframleiðslu. Við erum stærstu bananaframleiðendur í allri Evrópu en nokkrar plöntur í einu gróðurhús á Hvanneyri færir okkur þann titil nokkuð örugglega í hús. Ástæðan er líklega sú að engin önnur Evrópuþjóð eru nógu vitlaus til að stæra sig af svona dellu. En tengsl okkar við bananana og kjánalega vitleysuna endar ekki þar því það er líklegra en ekki að eftir helgi setjum við annað met, að þessu sinni raunverulegt heimsmet. Að öllum líkindum verðum við fyrsta þjóðin í heimi til að kjósa meðvitað yfir sig nákvæmlega sama bananalýðveldið sem verð henni eftirminnilega (eða hvað?) að falli fyrir ekki meira en 5 árum. Þetta hlýtur að teljast eins konar met enda standa erlendir stjónmálaskýrendur á gati og og botna ekkert í herlegheitunum. Það lítur því út fyrir að bananaframleiðsla Íslands eigi aðeins eftir að aukast næstu árin og því ekki seinna vænna en að æfa sig á bananabrauðsuppskrifum. Hér er því mitt innpútt.

bananabrauð1

Bananabrauð handa hræddri þjóð

3 mjög vel þroskaðir bananar

250 gr hveiti

2 tsk lyftidyft

125 gr smjör

150 gr hrásykur

1 dl hunang

2 egg

2 tsk kanill

1 msk kakó

1 lúka saxaðar möndlur

1 lúka hafrar

Ofninn í 180°. Þurrefnunum blandað saman. Sykurinn og smjörið þeytt saman. Eggin hrærð eins og svo þeytt saman við sykur og smjörblönduna. Bananarnir stappaðir og hrært rólega saman við sykur/smjör/eggjablönduna. Hveitiblandan hrærð rólega saman við og höfrum og möndlum bætt við í lokinn. Hellt í smurt ílangt brauðmót og bakað í 40-50 mínútur. Borið fram með kaffi og vandræðanlegri og skömmustulegri íslenskri þögn.

bananabrauð2

Read Full Post »

Núna fyrir helgi fór eiginkona mín elskuleg á vertíð. Til hliðar við myndlistina hefur hún   unnið fyrir sér sem flugfreyja og í síðustu viku bauðst henni verkefni sem við, fátækir námsmenn og allt það, gátum ekki sagt pass við. Ég verð því einn með börnin næstu vikurnar sem viðrist ekki passa inn í heimsmynd marga kunningja okkar. Það að ég, karlmaðurinn, skuli þurfa að sjá um börn og heimili á eigin spýtur, aleinn og óstuddur, einn með sjálfum mér, virðist verðskulda svipi og spurningar sem myndu aldrei nokkurn tíma vakna ef málum væri öfugt háttað. Ég, sem karlmaður, hef leyfi til að fara frá fjölskyldu minni á vertíð án þess að hika eða leiða hugann að því hvort að kona mín muni eiginlega geta þetta, hvort að hún kunni á þvottavélina, hvað þá geti vaknað með börnunum, skutlað og sótt í skóla, gefið að borða og svæft á sama tíma og hún væri á fullu í skóla, yrði að sækja mikilvæga fundi, sinna skyldum á opnunum og sækja leiklsitarhátíð og búa til eins og tvö listaverk. Í mínu tilfelli er nánast gefið að eitthvað muni fara úrskeðis en þvert á móti er gert ráð fyrir að kona mín myndi standast þessa áskorun, þolraun, hvað sem þetta er, með prýði, hæstu einkunn jafnvel og vel það. Og ef hún myndi svo mikið sem bogna þá myndi hún fá falleinkunn og sérlega slæma umsögn. Það er í raun bara ótrúlega flott hjá mér að ég hafi gefið henni leyfi til að fara.

Þessi tímabundna breyting á fjölskyndufyrirkomulaginu og viðbrögð annarra við henni staðfestir fyrir mér að kynjaímyndir samfélagsins eru langt frá því að vera nútímalegar, í raun mætti auðveldlega segja að þær séu skammarlega forneskjulegar. Það að ég hafi áhuga á matreiðslu, geti hugsað mér að sinna heimilinu með tiltölulega miklum áhuga, sjá um börnin án þess að vera beðinn um það, hvetja til tiltektar af fyrrabragði, prjóna peysu og vaska upp virðist kalla á hrós á meðan þetta væru kannski öllu sjálfsagðari verkefni fyrir eiginkonu mína. Sú hugsum okkar hjóna að það eigi að ríkja jafnrétt innan hjónabandsins, að málin séu rædd og ákveðin í sameiningu hefur jafnvel leitt til þess að við höfum þurft að taka það fram að ég sé ekki samkynhneigður, í með hæfulegri íróníu, til að mæta skilningi viðmælenda okkar og fá samþykki fyrir ónáttúru okkar.

Það er eins og við ríghöldum í úrsérgegnar og staðlaðar kynjaímyndir til að ná utan um takmarkaðan skilning okkar á samfélaginu og skynveröld okkar, þrátt fyrir að vera í orði öll af vilja gerð til að bæta stöðuna, jafna laun o.s.frv. En það er eins með þetta og pólitíkina, svo virðist vera að langtímaminnið sé ekkert og skólaganga okkar eftir því, þ.e. takmarkandi og heimalningsleg.

En það tjóir ekki að mögla stóð í sögubókinni í MR. Einhvern veginn þarf ég að bæta fyrir þessa tímabundnu fjarveru matarkonu. Þá er nærtækast að hugga sig með mat.  Á laugardaginn keypti ég í óðagoti lítinn bita af svínasíðu, sem virðist vera orðinn fastur liður þegar konan bregður sér af bæ, án puru, sæmilega feitan. Þá um kvöldið lagaði ég marineringu og lét síðuna liggja í henni, útflatta, þar til núna í dag en þá var hún fyllt og hægelduð og borinn fram með fennel og agúrkusalati og léttsteiktum gulrótum og glasi af rauðvíni til að róa taugarnar eftir annasaman dag á leikvöllum.

svínasíða grasekkils1

Svínasíða grasekkils

5oo gr svínasíða, útflött (butterfly-uð)

Marinering:

1 gott rauðvínsglas

1 laukur

2 hvítlauksgeirar

2 msk balsamik edik

Börkur af hálfri sítrónu

2 lárviðarlauf

1 msk þurrkuð paprika

Óreganó

4-6 msk olía

Pipar

Fylling: 

4 þurrar brauðsneiðar, raspaðar

3 hvítlauksrif

1 væn lúka af basil, steinselju og óreganó, saxað fínt

Vel af olíu

Resti af sítrónuberkinum, fínt rifinn

Salt

Pipar

Marineringin blönduð og kjötið látið liggja í 6 – 12 tíma í ísskáp í plastíláti, poka eða boxi. Að þeim tíma liðnum er kjötið þerrað vel og hráefnunum í fyllinguna blandað vel saman og smurt yfir síðuna. Rúllað þétt upp og bundið saman í góða pulsu með spotta eða vír. Sett inn í 230°  heitan ofn í 15 mínútur. Hitinn lækkaður í 140° og eldað í 1 1/2 klukkustund til viðbótar. Látið standa undir álpappir í 20-30 mínútur og meðlæti og sósa útbúið á meðan. Í mínu tilfelli einfalt fennel og gúrkusalat með myntu og léttsoðnar og steiktar gulrætur.

svínasíða grasekkils2

Framtíðin

Read Full Post »

tvöbrauð3

Af einhverjum ástæðum hef ég vanið mig á að baka brauð úr nánast öllu öðru en venjulegu hvítu hveiti. Líklega hefur slæmt orðspor hins hvíta og sterílíseraða hveitis sem stíflumyndandi og slenhvetjandi ólyfs haft eitthvað með málið að gera. Kannski var ég að leita að flóknari bragðtónum sem finna má í blöndu af spelti, byggi, hveilhveiti og rúgmjöli. Ljóst er að úrvalið af korntegundum eða mismunandi hveitiyrkjum er ansi takmarkað á Íslandi. Rautt, blátt eða grænt. Rúgmjölið brúnt. Svo er kannski hægt að ná sér í Solluspelt í Bónus og ef maður er heppinn, og á nóg af peningum, þá má finna gullmola í lífrænu búðunum. Af hverju lífrænt hveiti er svona dýrt get ég ekki alveg skilið því hér í Berlín kostar kílóið í mesta lagi 2 evrur, eða 320 kall, sem er ansi langt frá þúsundkallinum heima á Íslandi.

Gallinn við brauð sem innihalda takmarkað magn af hvítu hveiti er að þau líta hreinlega ekki eins vel út, eru jafnvel ljót. Þau eru þéttari í sér, loftminni og ekki eins tignarleg. Og þó svo að bragðið sé oft á tíðum betra, dýpra og flóknara þá langar mann stundum bara að búa til brauð sem er nánast eins og listaverk í sjálfu sér, fagurgyllt, slétt og fullkomið, loftmikið og teygjanlegt með örlítilli sætu.

Um daginn ákvað ég að bregða út af vananum og baka súrdeigsbrauð úr 100% hvítu hveiti. Þessi ákvörðun var hins vegar ekki einföldum á lífi mínu því að í rekkanum í lífrænu búðinni voru að minnsta kosti 4 ólík hveitiyrki og 5-6 mismunandi styrkleikar eftir glútenmagni og mölun. Eftir töluverðar vangaveltur ákvað ég að velja hveititýpu sem var með háu prótín og glútenmagni en um leið ein nálægt heilhveiti og hægt er án þess að innihalda allt kornið með hismi, klíð og kjarna. Steinmalað í þokkabót. Þetta hveiti er merkt með tölunni 1050 hér ytra. Nánari upplýsingar um skalann er hægt að finna t.d. hér.

Að meðhöndla og hnoða deig úr 100% hveiti er töluvert auðveldara en þegar öðrum mjöltegundum er blandað óhóflega saman við. Allt í einu helst allt vel saman, degið verður teygjanlegt og lætur vel að stjórn. Hefunin tók skemmri tíma og glútenið gerði það að verkum að það varð sterkt en létt og það lyfti sé vel í ofninum. Þegar brauðið var tilbúið blasti við mér roðagyllt og fallegt, vel mótað brauð, ekki langt frá franskri klisju. Af þvi að ég notaði semi gróft hveiti varð brauðið því alls ekki hvítt heldur ljós dökkt og með vægum hnetukeim.

tvöbrauð1

Stuttu seinna ákvað ég að gera annað brauð og nota aftur sama hveitið en í þetta skiptið bætti ég við smá rúgmjöli og með því held ég að ég hafi komist nálægt hinu fullkomna brauði. Rúgmjölið (vollkorn, hér er einnig hægt að fá mismunandi malað og sigtað rúgmjöl, ekki bara brúnt) bætti við þéttum, grófum tónum, gerði skorpuna örlítið karamelíseraða á meðan hveitið ýtti undir léttleikan. Ef það eru ein brauðuppskrift sem þið ættuð að fara eftir þá er það þessi.

Eðal súrdeigsbrauð

Soppa:

200 gr sterk hveiti

50 gr gróft rúgmjöl

300 ml volgt vatn

1 dl súr

Öllu hrært vel saman í stórri skál. Plastfilma sett yfir og látið standi í minnst 8 klukkutíma eða yfir nótt.

Brauð:

Soppan

200 gr hveiti

50 gr rúgmjöl

1 tsk salt

Hveiti og rúgmjöli blandað vel saman við soppuna og hrært vel. Þá er saltinu bætt við og hrært þar til degið verður meðhöndlanlegt. Sett á borð og hnoðað í 10 mínútur eða þegar það er orðið létt, slétt og loðir hvorki við hendur eða borð. Mótað í kúlu , sett í skál og látið hefast undir plasti þar til það hefur tvöfladast, 1-3 tíma. Slegið niður, mótað í kúlu og látið hefast aftur þar til það hefur tvöfaldast. Slegið aftur niður og nú mótað í þétta kúlu og látið á hvolf í skál með mjög vel hveitistráðu viskastykki. Látið degið tvöfaldast. Hálftíma fyrir bökun er ofninn stylltur í 250 gráður (eða meira ef hægt er). Hægt er að baka brauðið á pizzasteini sem þarf þá að fara inn um leið og kveikt er á ofninum. Ég notaði hins vegar lítinn steikarpott með loki sem ég hitaði í 10 áður en ég setti brauðið inn. Ég setti brauðið með snöggum en öruggum handtökum í pottinn, skar rákir í það, lokið á og inn í ofn. Bakað í 15-20 mínútur. Þá er lokið tekið af og hitinn lækkaður í 220° og bakað áfram þar til það er skorpan er gullin og falleg. Látið standa í amk 30 mínútur áður en það er skorið.

tvöbrauð2

Read Full Post »

Um þessar mundir kveðast kjúklinga og svínabændur á við ýmiss öfl samfélagsins sem berjast fyrir lækkuðu vöruverði og sanngirni, heiðarleika og gagnsæi, almannahagsmunun, skjaldborginni, hagvexti og hagsæld, íslensku starfsfólki, útlenskum pulsum og gegn tollum og öllu öðru sem gæti truflað óheft viðskipti og aukinn gróða. Út frá þessari romsu mætti ætla að skoðun mín sé nokkuð skýr á þessu máli, að ég sé hreinlega á móti góðu gaurunum sem vilja að Jón og Gunna geti keypt sér kjúkling á sómasamlegu verði eða hægt sé að gæða sér á ógerilsneyddum vel þroskuðum Roquefort sem ekki kostar annan handlegginn og bæði nýrum, og að ég hafi barnslega trú á góðmennsku saklausra bænda sem marsera í takt við sína eigin passíusálma. Ég segi nei, aldeilis ekki. Mér finnst þessi kveðskapur beggja aðilla lítið annað hágæða leirburður, ofstuðlaður og myndmálið klént.

Uppspretta rifrildisins eru yfirlýsingar tengdar gjörniningi Melabúðarinnar og Samtaka verslunar og þjónustu þar sem boðið var upp á vörur á stórlækkuðu verði, eins og það myndi vera ef kjósendur í vor myndu nú aulast til að krossa við réttan flokk og ýmsir tollar og gjöld yrðu afnumin og reglum breytt lítillega. Íslenskum svína og kjúklingabúum var í kjölfarið líkt við iðnaðarverksmiðjur sem ættu ekkert skylt við heðfbundin landbúnað, hvað svo sem það er, og Samtök verslunar og þjónustu bæta við að þar séu útlenskir fuglar nærðir á útlensku fóðri af útlensku starfsfólki, sem sé þjóðhagslega óhagstætt og réttast væri að flytja kjötið inn erlendis frá barasta. Við það eitt lækkar verð á kjúllanum um 30-40 prósent.

Bændur móðgast og þverneita að búskapur þeirra eigi nokkuð skylt við verksmiðjur, þrátt fyrr að 2 fyrirtæki stjórni 95% kjúklingamarkaðarins t.d., og vilja meina að kjötið þeirra sé ekki bara framleitt við bestu mögulegu aðstæður heldur sé það einnig í allra hæsta gæðaflokki, m.ö.o. best í heimi. Kjúklinga og svínabændur eru allir af vilja gerðir til að lækka verð en eru ekki tilbúnir að fórna gæðum og hreinleika vörunnar fyrir vikið. Skiljanlega.

En að mínu mati eru hér báðir aðilar á miklum villigötum, þröngur kindastígurinn sem þeir hlaupa eftir leiðir ekkert og hverfur út í endaleysuna. Kaupmenn vilja meiri pening. Verksmiðjubændurnir vilja líka meiri pening. Og neytendur líka. Hér er enginn að tala um gæði vörunnar, svo mikið er víst.

Ef kaupmenn vilja flytja inn hrátt kjöt sem er ódýrara en það sem er framleitt heima þá eru þeir að biðja um leyfi til að selja kjöt sem er í svo lágum gæðaflokki að það er hreinlega mannskemmandi og ýtir undir stórkostlega misnotkun á auðlindum jarðarinnar t.d. gríðarlega óhagkvæma notkun á ræktarlandi og óendurnýtanlegum orkugjöfum. Gengið er harkalega nærri regnskógum Suður Ameríku til að ryðja fyrir erfabreyttum soya og maís sem er svo fluttur til Evrópu og þar breytt í fóður fyrir  nautgripi (og önnur dýr), sem geta ekki melt soya eða maís og þurfa því merkilega flókinn lyfjakokteil til að halda þeim standandi, í gríðarlega stórum og mengandi drullupollum. Slátrað, pakkað og sent um allan heim og selt á skít og kanil. Verði okkur bara að góðu. Kjúklingur sem alinn er við svipaðar aðstæður, þar sem kostnaði er haldið í lágmarki til að hámarka gróða, kostar hér í Berlín 4-5 evrur (um 1000 kallinn). Lífrænn kjúklingur er hins vegar alinn við allt aðrar aðstæður, færri fuglar í búi, fær að fara út að vild, aðeins lífrænt fæði og lítið um lyf og kostar því töluvert meira eða um 20-25 evrur ( eða um 4000 kall). Ég geri fastlega ráð fyrir því að kaupmenn eru ekki að tala um þann fugl þegar þeir vilja bjóða neytendum upp á ódýrari vöru og sennilega ekki heldur frjálsan kjúkling (free range) sem kostar um 2000 kall því hann er einnig dýrari en kjúklingurinn í Bónus. Kaupmenn eru að berjast fyrir því að mega flytja inn eitt það ógeðfeldasta og ódýrasta kjöt sem framleitt er í heiminum. Svo miklir eru almannahgasmunirnir.

Það er ekki þar með sagt að verksmiðjubændurnir á Íslandi séu svarið því aðstæðurnar í þeim búum, sem vissulega eru ekkert annað en verksmiðjur, eru mjög sambærilegar verksmiðjubúum úti í hinum stóra heimi. 19 fulgar á fermeter, lyfjakokteilar, mais og soya, ekkert dagsljós o.s.frv. Salmonella, sem ekki þekktist í kjúklingabúum fyrir 1995, grasserar við ónáttúrulegar aðstæðurnar og bakteríuflóruna og síðast í gær var frétt í útvarpinu þar sem kjúklingaframleiðandi var að væla yfir því að fá ekki að selja samlmónellusýkt kjöt til neytenda. Hrein íslensk  gæðavara, best í heimi.

Þessi umræða um lækkað vöruverð er að mínu mati á kolvitlausri braut. Kjöt er dýrt og við ættum öll að borða miklu miklu miklu minna af kjóti. Íslendingar borða einhvers staðar á milli 60 – 100 kíló af kjöti á ári á mann. Ameríkani borðar 123 kíló, Breti 83 og Hollendingar 67. Indverjinn borðar hins vegar 5 kíló á ári. 50% allrar kjötframleiðslu er hent í ruslið. Kjötframleiðsla er lang lang orkufrekasti landbúnaður heims og einnig mjög mengandi og landfrekur. Það þarf minnst 5000 lítra af vatni til að búa til eitt kíló af kjöti, mest 100.000 lítra. Kíló af hveiti þarfnast hins vegar 500 – 4.000 lítra af vatni.

Réttara væri að skoða hvernig hægt er að lækka kostnað við innlenda matvælaframleiðslu, eins og t.d. lækka raforkuverð til grænmetisbænda og ýta undir frumkvæði minni kjötframleiðenda sem selja beint frá býli og fá þannig meiri pening í vasann og við fáum betra og ódýrara kjöt. Einnig er nauðsynlegt að endurskoða hvernig hægt er að minnka rusl í matvælaframleiðslu en við Íslendingar hendum mat í ruslið fyrir meira en 30 milljarða á ári. Þar hlýtur að vera hægt að gera betur, t.d. afnema fáránlegar útlitskröfur, endurskoða best fyrir stympilinn og nýta afganga meðal annars í fóður eins og gert er í Japan eða Suður Kóreu og spara þar með helling í innfluttningi.

Að flytja inn ódýrasta kjötið á markaðinum er engin lausn heldur er bara verið að ýta undir stærsta vandamál nútímamatvælaframleiðslu sem er framleiðsla á rusli og mengun á kostnað náttúrunnar og okkar.

Þar hafiði það.

Read Full Post »

Það skýtur kannski skökku við að byrgja sig upp af jarðaberjum um miðjan vetur, sérstaklega í ljósi þess að ég vil leggja áherslu á árstíðabundið og ferskt hráefni. En slíkt er nú einu sinni eðli  hnattvæðingarinnar að hún leitast við að má út náttúrulegar sveiflur og láta líta út fyrir að þær hafi ekkert með mannskepnuna að gera. Jarðaber tengjst nú hrollköldum febrúarmánuði mun frekar en hlýjum, sólríkum júlídögum einfaldlega vegna þess að þð virðast sjálfsögð mannréttindi að ástleitin pör geti fengið sér jarðaber á sjálfum degi ástarinnar, valentínusardeginum. Það er nákvæmlega ekkert sexí við það að kúra saman fyrir framan arininn og narta í þurrar rúsínur eða gömul epli eða harðfisk.

Nauðsyn þess að fá jarðaber á valentínusardaginn gerir það að verkum að það er framleitt allt, allt of mikið af þeim. Heilu brettastæðunum af aðeins of þroskuðum jarðaberjum er því hent. En kaupmennirnir á tyrkneska markaðnum í Kreuzberg láta ekki gott tækifæri úr greipum sleppa og kaupa oft afgangs matvæli og selja á gríðarlega góðu verði. Í gær voru til að mynda 5 öskjur, um 1,3 kíló, af jarðaberjum á 1 evru. 170 krónur. Þó að hluti berjanna hafi verið vel þroskuð (ekkert myglað þó, heldur djúprauð og djúsí) gátum við ekki staðist þessa freistingu amors í líki ávaxtar. Við sáum fyrir okkur tertur, sultur, compot og ís og allt í einu var komið sumar þrátt fyrir skítakuldann. Reyndar rákum við líka augun í kassa af mangó á 3 evrur en chutneyið verður að bíða betri tíma, kannski í næstu viku.

Þegar heim var komið varð niðustaðan að búa til slatta af mjög decadent jarðaberjarjómaís, sykurlausa sultu fyrir grautinn og auðvitað að dýfa bestu berjunum ofan í brætt súkkulaði til heiðurs ástinni.

jarðaber3

Jarðaberjarjómaís

400 ml rjómi

400 ml lífræn mjólk

4 eggjarauður

1 vanillustöng

100 gr hrásykur

750 gr jarðaber

Safi úr hálfri sítrónu

Rjóminn og mjólkin hituð mjög rólega í potti. Vanillustöngin skorin í tvennt og fræin skafin úr. Fræ og belgur sett í pottinn með rjómablöndunni. Eggjarauðurnar þeyttar saman við sykurinn þangað til að blandan er ljós og létt. Þegar rjómablandan er í þann veginn að sjóða er hún tekin af hitanum og hellt í gegnum sigti. Heitri rjómablöndunni er svo þeytt varlega saman við eggin. Sett aftur í pott og hitað rólega á lágum hita þar til blandan fer að þykkna aðeins. Mjög mikilvægt að hræra allan tímann og passa að blandan sjóði ekki því þá hlaupa eggin og allt fer í skrall. Blandan er tilbúin þegar hún þekur bak trésleifar með fallegri slykju. Hellt í skál í gegnum sigti og látið kólna. Hrært af og til. Jarðaberin skoluð og sett í skál með smá meiri sykri. Þau eru svo kramin í sósu með höndunum, eða bara sett í matvinnsluvél og maukað. Hægt er að hella þessu í gegnum sigti til að losna við fræin en ég nennti því ekki. Sett í pott og soðið aðeins niður til að dýpka bragðið þar til sósan verður djúprauð. Látið kólna og hrært svo saman við rjómablönduna. Sett í box og fryst í sólarhring. Gott að taka ísinn út nokkrum sinnum og hræra upp í honum til að gera áferðina mýkri.

jarðaber2

Sykurlaus jarðaberjasulta (Nóg í eina góða krukku)

250 gr jarðaber

1 msk agavesýróp eða hunang

Safi úr 1/4 úr sítrónu

Jarðaberin maukuð. Sýrópinu hrært saman við. Látið sjóða í 10 -15 mínútur. Sítrónusafa bætt út í. Smakkað til. Sett í sterílíseraða krukku og inn í ísskáp. Geymst ekkert sérstaklega lengi, kannski í mánuð, mesta lagi í tvo. Gott á grautinn.

jarðaber1

Súkkulaðihúðuð jarðaber

Ber

Súkkulaði

Myntulauf

Súkkulaði brætt. Berum dýft ofan í. Lögð á myntulauf. Kælt. Ísbjarnarskinn og arinn og málið er dautt.

Read Full Post »

Older Posts »